و احوال خاصّة الخاصّة نمىباشد كسبى و تعمّلى اصلا ، بلكه به محض موهبت و امتنان است . و مدخل رياضت در او نزد تلوين است در اوايل تجلّيات انوار ذات كه متخلّل مىشود او را استتار ؛ پس متعاقب مىشود تجلّى و استتار تا آنكه متجرّد شود شهود ذاتى ؛ و در اوايل حال بقاى بعد از فنا و احتجاب وحدت به كثرت ، [ به ] حيثيتى كه نرسيده است و اصل به حدّ استقامت و تمكين در مقام بقا ؛ پس محتجب مىشود به خلق از حقّ ، همچنان‌كه بود كه محتجب مىشد در مقام فناى به حقّ از خلق ، تا آنكه برسد به انشراح صدر ؛ پس وسعت به هم مىرساند حقّ را و خلق را ، و محتجب نمىشود احدهما به ديگرى ، و نه وحدت به كثرت ، و نه به عكس ؛ بلكه مىباشد شىء واحدى ، حقّ به اعتبار حقيقت و هويّت ، و خلق به اعتبار تعيّن و هذيّت .